ادعاي توليد پژوى ۳۰۱ بومى در روز گذشته در حالى مطرح شــد كه به نظر می رســد موضوع خودكفايي محض در ســاخت اين خــودرو نمــى تواند چنــدان با واقعيت هاي موجود همخوانی داشته باشد.

ايــن دعــا در حالــي طــرح مــى شــود كــه هنــوز در توليد خودروي ۴۰۵ كه سالهاست در ايــران روى خط توليد قــرار دارد، بــا بومى ســاري كامل قطعــات آن روبرو نيستيم چــه رســد به شــريط فعلــى تحريــم وكمبود نقدينگــى كــه شــرايط رادشــوارترهــم كرده است.

طى چندماه گذشته تابه امروز خودروسازان با مشكلات زيادى روبرو بوده اند ؛ از كمبود قطعه گرفته تانبودنقدينگ براى تسويه حساب با قطعه سازان و تسويه با طرف هاى خارجى براى واردات مواد اوليه اما چيزى كه اين روزها بيشتر از چيز به چشم مى آيد دولتى شدن بيش از حد خودروسازي در نبود سرمايه گذاران بخش خصوصي واقعي اســت. در چنين شرايطي وزارت صمت متولي اصلي ساخت خــودرو شــده و مديــران صنعت خودروسازي كشور با ميل و علاقه مديران ایــن وزارتخانه جابجا ميشوند.

اكنون نيز در شرايطى كه بحران خودروسازي در كشور به اوج رسيده و بيشتر منتقدان و حتى خود مسئولان امرمى گويند خودروي ايراني در شــأن مردم نيست، خبر توليد خودروي جديد پــژو ۳۰۱ به عنوان خــودرو بومى توجه افكار عمومي را به خود جلب كرده است. بدونفرانسوی ھا فقط اين بار نيست كه بدون حضور فرانسوي هاقراراست برند خودروى خارجى با بومى سازى داخلى توليد شــود. البته بومى سازى كه به آن نمــى توان گفت، بلكــه ملغمه اى با برند خارجى و البته فروش آن  به مــردم به قيمت خودروي اصل! روز گذشته از ســاخت خودرو پژو ۳۰۱ رونمايى شــد و مديرعامل گروه صنعتى ايران خودرو در مراســم آغاز توليد آزمايشى اين پــژو از توليد ۱۰۰ هزار دســتگاه از آن در فــاز اول توليد آن بدون حضور شــركت پژو خبر داد. هاشم يكه زارع كه خود سابقه زيادى در صنعت خودروسازي كشور دارد توضيحات جالبى را در خصوص چگونگى توليد اين پژو جديد ارائه كرد. بــر اســاس اظهارات او، پس از آنكه شــركت پژو، ايــران را ترك كــرد، ايران خودرو داخلى ســازى محصولاتي كه قــرار بوددر قالب قرارداد مشترك پــس از برجام توليــد كند را آغازكــردو براين اساس مطابق قرارداد با اين شركت فرانسوى قرار بود خودروهاى پژو ۲۰۰۸ ،۳۰۱ و ۲۰۸ توليد شود.

امــا با خــروج امريــكا از برجام ، اروپايىها نيزازبيم ازدستدادن بازار امريكا مجبور به ترك ايران و لغو قرارداد با طرف ايرانى شدند . خودروسازان ايراني كه هيچگاه جا نمی مانند وبه هرقيمتي حاضرند هر نوع محصولــى را توليد كنند اين بار نيز عقب ننشســتند و در نهايت پس از تــرك پژو به دليل اينكه خودروي ۳۰۱ تيراژ بالايى در توليد دارد، مرحله اول توليد اين خودرو بدون اتكا به شركت فرانسوي پژو توليد شد. امــا نكتــه اى كــه در ايــن ميان جلــب به نظر ميرسد ادعای مطرح شده درخصوص بومى سازى اين خودروست.

ايران خودرو مى گويد ۶۰ درصد قطعات پــژو ۳۰۱ در زمان توليد داخلي ســازي شــده ودر زمــان تحويل به مشــاري نيزميزان داخلي سازي به ۸۰ درصد افزايش خواهد يافت! در خصوص ظرفيت توليد آن نيزگفته شــده از اين محصول در فاز اول ۱۰۰ هزار دستگاه توليد خواهد شــد و ظرف چهار سال ميزان توليد آن به  0 هزاردستگاه بدون اتكا به پژو خواهد رسيد.

مصادره برند به دلیل عصیانگری مديران خودروسازي معتقد به مجازات شركت پژو هستند،مجازاتي كه به علت ترك يك جانبه قرارداد صورت گرفت يكه زارع در پاســخ به اين سوال كه همــكارىبا پژودردســتوركارقرار ً چــرامجددا گرفت وپسازتركايران از سوىاينشركت اين خودرو همچنان به نام پژو به بازار عرضه مىشود؟ گفته: به هر حال اين محصولات متعلق به شركت پژو اســت اما به دليل ترك يك جانبه قرارداد، ما مسير را ادامه داده و بدون اتكاى به اين مجموعه روي توليد آن متمركز شده ايم.

فعلا افتتاح نمایشی درباره شروع تولید این محصول يعنى زمانىكه پژو ۳۰۱ به دست مشتری ايراني مي رسد وبه عبارتي خودرو میتواند در خيابانهاي كشور جولان داد و وارد چرخه مصرف شــود، حرف و حديث هاى فراوانى وجودداردو به نظرمى رسد با وجود آنكه گفته شــده از ديروز خط توليد اين خودرو شروع شده، اين امر به معناى شروع توليد اين محصول وورودآن به بازار ظرفچند ماه آينده نيست. بر اساس اين گزارش، پژو ۳۰۱ از اوايل سال آينده خط توليد انبوه اش به بهرهبرداری مىرســد. اين يعنى ۹ تا ۱۰ ماه زمان لازم اســت كه توليد اين خودرو آغاز شــود، بنابراين، اين محصول در اوايل سال آيندهبا ظرفيت اوليه ۱۰ هزار دستگاه در ســال به توليد انبوه خواهد رسيد ودر ادامه تيراژ توليد آن به ۱۰۰ هزار دستگاه و در نهايت سالانه ۲۵۰ هزار دستگاه افزايش خواهد يافت. تولید و شرایط فنی پژو ۳۰۱ چیست؟ در خصوص بومى ســازى اين خــودرو حرف و حديث زياد است اما آنچه مسلم به نظر مى رسد بومى ســازى كامل پژو در ايران و در حال حاضر مطلقا امكان پذير نيست. با اينحال مسئولان اين شــركت خودرو ســازي اظهار نظر هاى متفاوتى دارند.

منصور منصوري، مدير عامل طراحى مهندسى و تامين قطعات ايران خودرو مى گويد: مرداد سال گذشته كه پژو ايران را ترك كرد، ايران مى توانست ۴۰ درصد خودكفايي را در پژ و۳۰۱ محقق كند؛ ولى حالا به ۶۱ درصد رسيد كه اين رقم طي چند ماه آينده به ۸۰ درصد خواهد رسيد.

در خصوص شــروع توليــد و ظرفيــت آن هم اظهارنظرهای متفاوت بــوده و ســه روايت مغاير بيان شده اســت. يك روايت مى گويد در فاز اول صد هزار دستگاه و طى ۴ سال ۲۵۰ هزار دستگاه توليــد خواهد شــد. روايت ديگر شــروع توليد با ۱۰۰ عدد وادامه خط توليد انبوه ازاوايل سال آينده است و روايت سوم توليد ۴۰۰۰ دستگاه پژو ۳۰۱ در امسال و رسيدن به ۱۰۰ هزاردستگاه توليد تا ســال ۱۴۰۰ است . به نظر مىرسد متقن نبودن ظرفيت و شــروع توليد اين محصول چيز عجيب و تازه اى نباشد چــراكه خودروسازان همواره در خصوص زمان تحويل و موعد ارائه محصول بدقولي هايى داشــتند كــه اين موضوع ديگربر كسىپوشيدهنيست.

مجموعه ایاز کسانیکه به کار گرفته شدند براىتوليد محصول پژو ۳۰۱ مجموعه بزرگ به كار گرفته شدند و به نظر ميرسد راه اندازى خط توليد اين خودرو با گروهي از شركتهاي افراد ميسر شده است.براساس بررسى هاي صورت گرفته واعلام مديران خودروساز، براى اين پروژه ۱۹۸ سازنده موردبررسی قرارگرفتند كه با ۹۶ سازنده قرارداد منعقد شده و بادر نظر گرفتن شركتهاي همكار با اين ســازندگان،در مجموع ۳۰۰ سازنده درگير پروژه پژو۳۰۱ هستند. خودروساز ايراني مىگويد اين تاوان عهدشکنی نابهنگام استو طبق معمول در چنين شــرايطى توان متخصصان داخلى براى تكميل پــروژه به پاى كار آمده اســت.

در علمى و تخصصى بودن ايــن خط توليد همين بس كه ســورنا ســتارى – معاون علمى و فناورى رئيس جمهــور – وعزيــزاكبريان – رئيس كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراى اسلامى در افتتاح اين پروژه حاضر شدند. پشت پردهای تولیدی خودرو كارشناسان در خصوص ساخت پژو ۳۰۱ اظهارات فنى جالبى رامطرح مى كنند. سامره كمالى از فعالان صنعت خودرو كه اطلاعات  بيشتري در خصوص اين خودرو در اختیار دارد در گفتگو بــا آفتاب يزدمى گويد: پژو ۳۰۱ با كمك صنايع دفاع داخلى سازى شده و قدر مسلم طرح اصلى مال شــركت فرانسوی است اما حتى زمانى كه فرانســوى هادر ايران بودند قرارداد قطعات با شــركت هاىداخلى منعقد مى شد وروند كار به اين شــكل بود كه در خط توليد نخست قطعات لازم از فرانسه يــا چين وارد شــودوبعد از آنكه آشــنايى با قطعات صورت گرفت ساخت آنها در داخل بومى سازى شود. وى در خصوص الگوى ســاخت خــودرو خارجى در ايران گفت: روال كار اين است كه ابتدا قطعات منفصله وارد می شــودمثل همــان كارى كه در خودروي ۲۰۶ و ۴۰۵ هم صورت گرفت.

كمالي تصريح كرد: قرار بود پژو ۳۰۱ هم در صورتى كه فرانسوى ها مى ماندند همين روال انجام مى شــد اما واقعيت اين اســت كه فرانسه پروژه پژو ۳۰۱ را بــراى چين طراحى كــرده بود اما همين قــرارداد را با ايــران هم منعقد كــرد چون ۳۰۱ خودرويى مختص كشورهاي درحال توسعه است در حال حاضر مشخص نيست كه آيا فرانسویها قبل از رفتن دانش ساخت اين خودرو را كاملا در اختيار طــرف ايرانى قراردادند يا خير اما احتمالا فرانسوي ها قبل از ترك ايران دانش ســاخت و نكات فنی رادراختیار طرف ايرانى قرار داده بودند.

مديرعامل گروه صنعتى ايران خودرو روز گذشته گفت كه در مهرماه امسال ازداخلى سازى قطعه اىرونمايى خواهيم كرد كه هيچ يك از قطعه سازان داخل جرأت توليد آن را نداشت وآن را خط قرمز توليد قطعات مى دانســته اما اكنون اين قطعه به مدد مديران جوان ايران خودرو داخلی سازی شده اســت. در اين خصوص كمالى كارشناس خودرو به آفتاب يزد گفت: قطعه اي كه مدعى ســاخت و بومى سازى آن شده اندICUاست اماواقعيت اين است كه ســاخت آن درداخل هزينه بالايى را به همراهداردو تا آن زمان مجبورهستند اين قطعه را واردكننــد؛ چيزى كه ما مى دانيم اين اســت كه ۳۰۱ هم در ادامه ساخت خودروهاي قبلى در كشوراست .

در خصوص موتور اين خودروها نيز جاى بحث و نقل فراوانی وجــود دارد و اينكه آيا موتور اين خودرو موتور جديدى اســت يا سرهم بندي شده ساير خودروهاست. در اين باره كارشناس خودرو مى گويد: به نظرمى رسد موتور مورد استفاده در پژو ۳۰۱ همان موتور خودروهاى قبلى و باهمان اطلاعات فنى است اما تغييرات فنى كوچك درموتوراين خودروجدید كه از دسته موتورهاي TU5 است رخ داده كه نوعى موتور تقويت شده نسبت به موتور ساير خودروهاي پژو و سمند اســت در نتيجه جزئيات فني آن كمي تغيير كرده وگرنه موتورهمان خودروهاي قبلى اســت و به نظر مى رسد خيلى نبايد انتظار خاصي از موتور اين خودرو داشته باشيم. قطعه پر رمز و راز اين كارشناس خودرودر خصوص بومــى ســازى قطعات پــژو ۳۰۱ گفــت: ۶۰ درصد بومى ســازى كه گفته شــده درست اســت اما ۴۰ درصد مابقى قطعــات آن وارداتى اســت و ايى ســى يو يعنى همان قطعه پررمزو رازى كه گفته شــد كســى جرات توليد آن را ندارد به علت هزينه بالاى توليد ساخت آن فعلا به صرفه به نظرنمى رسد.

امــا ازديگرنكاتى كــه مديرعامل ايــران خــودرو به آن اشــارهكرده دريافــت خســارت ۱۵۰ ميليــون يورويى از طرف فرانســوى اســت. هاشــم يكه زارع ديروزگفت: ظرف ۵ ســال گذشته ۱۵۰ ميليون يورو خسارت را روى دفاتر ايران خودرو از شــركت پژو دريافــت و به ثبت رسانديم. در اين خصوص كمالــى به آفتاب يزدمى گويد: اين ناشي از خسارت لغو يكجانبه قرارداد است اما سوال اين اســت كه اگر ۱۵۰ ميليون يــورو را دريافت كرده اند نقدينگي ناشــى ازدريافت اين خسارت بايد بخش زيادى از مشكل بى پولى خودروسازان را حــل و فصــل مى كردو اگربه خاطرمشــكل جابجايى پول قطعه هم دريافت كرده باشند بايد خودروهاىناقصآنها تكميل مى شد.

اين كارشــناس معتقد اســت اگر مدعى ساخت خــودروىباكيفــت پژو ۳۰۱ هســتند قطعا بايد استانداردهاي آن هــم رعايــت شــده باشــد و معيارهــاى فنــى آن به آنچه در طرح فرانســوى ذكر شده رعايت شــده باشد چرا كه فرانسوى ها انتظــاردارند اگراين خودرو را با طرح فرانســوى توليد مىكنند استانداردهاي آن بامحصول توليد شده همطراز باشد.وى درپاسخ به اينسوالكه آيا توليد اين خودرو بدون اجازه طرف فرانسوى نقض قانون محسوب مى شود يا خير،گفت: اين امر بستگی به نوع قرارداد ميان طرفين دارد. پلتفرمی برای تمام خودروھا ســاخت خودروى مونتاژى در ايران چيز جديدى نيســت و به نظرمى رسد كشور مادر توليد انواع  خــودرو وكپى بردارى از طــرح هاى خارجى يد طولايى دارد.

اتفاقى كه در اين ميان رخ مى دهد ساخت پلتفرم و مدلى براى تقليد و ساخت همه خودروهايى اســت كه مى تواند الگوى ســاخت خودروى داخلى قرار بگيرد. در اين راستا مديران خودرويى مى گوينــد براى توليد پژو ۳۰۱ ،ايران را صاحــب يك پلتفرم كــرده ايم كــه مى توان خودرو هاى زيــادى را روى آن توليــد كنيم.

در مراحــل قبلى ســاخت خودروكــه ناظر خارجى حضورداشــت طرف خارجى تقريبا مىخواســت قــرارداد قبلــى را پيش ببرد اما طــرف ايرانى مــى گويد طرف هاى خارجى همواره بيشترين منافع را مى خواهند. يكــه زارع در اين خصوص مىگويد: باهم فكرىبه قراردادى با پژو رســيديم كــه نقطه عطف اين قرارداد واگذارى مسئوليت داخلى سازى به ســاپكو است و بــا ترك پژو از ايران فعاليت هاى ســاپكو تعطيل نشــد با اين كه هيچ خارجــىاى در اين پروژه با ماهمراه نشــد. منظــور وى اين است كه براى خودكفايي يا همان داخلى ســازى ســاپكو به عنوان تامين كننده قطعــات در كنار ايران خــودرو بــوده و نگرانىاى از بابــت تاميــن قطعــه وجــود ندارد.

اصلا ایران مونتاژ نمیکند! امــا در كنــار همــه برآوردهاى علمى كه حاكى از مونتاژ سازى خــودرو از ســوى خودروســاز داخلى است برخى نيز معتقدند كــه ايــران در خودروسازی از مونتاژ كارى فاصله گرفته است. معــاون علمى و فنــاورى رئيس جمهــور گفــت: مــا در صنعت خودرو از مونتاژكاري عبور كرده و به ســمت توليد محدود پيش رفته ايم و اين در شرايطى است كه محصولات مشــترك قرارداد ايــران خودرو با پــژو هم اكنون در حال توليد از سوى طرف دوم قرارداد است.

چارهای برای مصرف کننده در ايــن بين بايــد به اين موضوع توجه داشــت كــه نقش مصــرف كننده را بايــد در اين بين با اهمیت تلقی كرد. قطعــا توليد خودرو در داخل كمتر مشــترى خارجى دارد و مشــترى داخلى هــم دوســت داردبا قيمت مناســب محصول با كيفيت خريداري كند.

اگرقرار باشــد به اســم توليد خــودروى فرانســوى پول تمــام و كمال محصــول با كيفيت از مشتری گرفته شــود و محصول در واقع ســرهم بندى شده و پلتفرمى باشد چه كسى پاســخگوى مصرف كننده است كه پول گزافى را براى خريد خودروى ســرهم بندى شــده مى پردازد؟ به نظرمى رسد مديران خودرويى كشــور بايــد در شــرايط فعلى لااقل سلامت و كيفيت محصول توليد شده را تضمين كنند وگرنه قــراردادن موتور خــودروى ۴۰۵ و سمند روی پژو ۳۰۱ و تغيير در بدنه و شكل و شمايل دردى را از مشتری و مصرف كننده دوا نمى كند.