مشروح یادداشت ستایش روانشاد کارشناس بازار سرمایه را، که به تحلیل چشم انداز بازار پلی اتیلن ترفتالات در جهان و ایران پرداخته، در ادامه بخوانید:

پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) یک ترموپلاستیک پرکاربرد و بازیافت‌پذیر است که بسته به فرآیند تولید، می‌تواند به اشکال مختلفی همچون الیاف، پارچه، ورق‌های بسته‌بندی و محصولات نیمه‌سخت یا سخت تبدیل شود. محصولات ساخته‌شده از PET به‌طور کامل قابل بازیافت هستند و از این منظر، PET عنوان پرمصرف‌ترین پلاستیک بازیافتی جهان را به خود اختصاص داده است.

کاربرد اصلی PET در تولید بطری‌های پلاستیکی، بسته‌بندی مواد غذایی و ظروف یک‌بارمصرف است. افزون بر این، این ماده در صنایع نساجی برای تولید الیاف پلی‌استر، در صنعت برق و الکترونیک به‌عنوان عایق و در صنعت خودروسازی برای ساخت قطعاتی نظیر برف‌پاک‌کن، روکش موتور و اجزای جعبه‌دنده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بررسی روند تاریخی بازار PET طی سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد این بازار به‌شدت تحت تأثیر عواملی هم‌چون قیمت نفت، تحولات ژئوپلیتیک و بحران‌های جهانی، به‌ویژه همه‌گیری کووید-۱۹، قرار داشته است. در سال ۲۰۱۸، قیمت جهانی PET در محدوده ۱۱۰۰ دلار به ازای هر تن قرار داشت. این قیمت در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ به‌ترتیب به ۱۰۵۰ و ۹۵۰ دلار کاهش یافت؛ افتی که عمدتاً ناشی از کاهش قیمت نفت و افت تقاضای جهانی در پی رکود اقتصادی دوران پاندمی بود.
با آغاز روند احیای اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۱، قیمت PET بار دیگر مسیر صعودی به خود گرفت و به ۱۲۰۰ دلار در هر تن رسید. این روند در سال ۲۰۲۲ ادامه یافت و قیمت به حدود ۱۲۵۰ دلار افزایش یافت. با این حال، در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بازار با نوسانات جدیدی مواجه شد و قیمت‌ها به‌ترتیب به ۱۱۰۰ و ۱۰۰۰ دلار کاهش یافتند. در نهایت، در سال ۲۰۲۵ قیمت PET با افتی محدود به حدود ۹۷۰ دلار در هر تن رسید.

در بخش بازیافتی، ارزش بازار جهانی PET بازیافتی در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۱.۲۸ میلیارد دلار برآورد شده است. بر اساس پیش‌بینی‌ها، انتظار می‌رود این بازار از سال ۲۰۲۵ با نرخ رشد مرکب سالانه ۴.۳۳ درصدی رشد کند و تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۴۸ میلیارد دلار برسد؛ رشدی که بیش از هر چیز، حاصل فشارهای زیست‌محیطی و تعهد برندهای بزرگ جهانی به استفاده از مواد بازیافتی است.

چشم‌انداز بازار PET در سال ۲۰۲۶ نیز مثبت ارزیابی می‌شود. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد قیمت متوسط جهانی این محصول می‌تواند به حدود ۱۳۲۰ دلار به ازای هر تن برسد. هم‌چنین، حجم تولید جهانی از مرز ۸۵ میلیون تن عبور خواهد کرد و مصرف جهانی نیز، با توجه به رشد جمعیت، شهرنشینی و افزایش استفاده از بسته‌بندی، به بیش از ۸۰ میلیون تن خواهد رسید.

در حوزه بسته‌بندی، تقاضا برای بطری‌های PET به‌ویژه در صنایع نوشیدنی و غذایی همچنان بالا باقی خواهد ماند. در صنعت نساجی نیز استفاده از الیاف پلی‌استر مبتنی بر PET روندی صعودی دارد. هم‌زمان، الزامات زیست‌محیطی و سیاست‌های پایداری، تقاضا برای PET بازیافتی را به‌طور معناداری افزایش داده است.

از منظر جغرافیایی، کشورهای چین و هند هم‌چنان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان PET در جهان محسوب می‌شوند. سرمایه‌گذاری گسترده در مجتمع‌های پتروشیمی و رشد مصرف داخلی، این کشورها را به قطب‌های اصلی بازار تبدیل کرده است. در اروپا، تمرکز بر سیاست‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی، بازار را به سمت مصرف هرچه بیشتر PET بازیافتی سوق داده است. در ایالات متحده نیز، با وجود بلوغ بازار، نوآوری در فناوری‌های بازیافت ادامه دارد، هرچند چالش‌هایی در تأمین PET بازیافتی با کیفیت بالا گزارش می‌شود.

در خاورمیانه، ایران و عربستان سعودی به‌عنوان تولیدکنندگان مهم منطقه‌ای، از ظرفیت صادرات به بازارهای آسیایی و آفریقایی برخوردارند. در این میان، ایران در صورت توسعه زنجیره ارزش پایین‌دستی و بهبود زیرساخت‌های بازیافت، می‌تواند سهم بالاتری از بازار منطقه‌ای را به خود اختصاص دهد.

در بازار داخلی، پتروشیمی شهید تندگویان به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین تولیدکنندگان PET و PTA نقش کلیدی ایفا می‌کند. این شرکت با هدف تأمین نیاز صنایع نساجی و بسته‌بندی کشور و کاهش وابستگی به واردات تأسیس شده و از ۳ بخش اصلی شیمیایی، پلیمری و نساجی تشکیل می‌شود. در بخش شیمیایی، سالانه حدود ۷۷۰ هزار تن اسید ترفتالیک تولید می‌شود. در بخش پلیمری نیز، با ترکیب PTA و منواتیلن گلایکول، سالانه ۳۳۰ هزار تن PET گرید بطری و ۵۵۱ هزار تن PET گرید الیاف به تولید می‌رسد. بخش نساجی این شرکت نیز با ظرفیت ۶۶ هزار تن، نخ پلی‌استر POY تولید می‌کند.

نرخ فروش محصولات پتروشیمی شهید تندگویان به‌صورت هفتگی و توسط دفتر توسعه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، زیر نظر شرکت ملی صنایع پتروشیمی، تعیین می‌شود و مبنای عرضه این محصولات در بورس کالا قرار می‌گیرد. عواملی نظیر تغییرات نرخ خوراک، نوسانات ارزی و سطح تقاضای داخلی بر این نرخ‌ها اثرگذار است. به دلیل بالا بودن تقاضا در بازار داخلی، صادرات این محصولات در حال حاضر با محدودیت و ممنوعیت مواجه شده است.

مواد اولیه مورد نیاز این شرکت شامل پارازایلین، اسید استیک، منواتیلن گلایکول و هیدروژن است که از پتروشیمی‌های نوری، بوعلی‌سینا، مارون و امیرکبیر و عمدتاً در قالب قراردادهای بلندمدت تأمین می‌شود. بررسی نسبت قیمت محصولات این شرکت به پارازایلین در بورس کالا طی ماه‌های اخیر نشان‌دهنده نوسانات قابل‌توجه و قرار گرفتن این نسبت در سطوحی بالاتر از میانگین تاریخی است؛ موضوعی که می‌تواند با تغییرات نرخ ارز بین‌مجتمعی دستخوش تعدیل شود.

در مجموع، چشم‌انداز بازار PET در سطح جهانی و داخلی مثبت ارزیابی می‌شود. توجه هم‌زمان سرمایه‌گذاران، فعالان صنعتی و سیاست‌گذاران به توسعه فناوری‌های بازیافت، تکمیل زنجیره ارزش و حمایت از زیرساخت‌های مرتبط، می‌تواند جایگاه این صنعت را در اقتصاد ایران تقویت کرده و رقابت‌پذیری آن را در بازارهای منطقه‌ای و جهانی افزایش دهد.