برای روشن شدن بحث‌های تاریخی، ضروری است که افکار عمومی بداند سیاستمداران ژاپنی در یاسوکونی به چه کسانی ادای احترام می‌کنند. در میان بیش از ۲٫۴۶ میلیون کشته جنگی که در این معبد گرامی داشته می‌شوند، ۱۴ نفر به عنوان جنایتکار جنگی درجه A در جنگ جهانی دوم محکوم شده‌اند؛ افرادی که طبق قوانین بین‌المللی مسئول برنامه‌ریزی و اجرای جنگ‌های تجاوزکارانه شناخته می‌شوند.
در یک مراسم محرمانه در ۱۷ اکتبر ۱۹۷۸، ناگایوشی ماتسودایرا رئیس معبد یاسوکونی با رد احکام دادگاه جنایات جنگی توکیو، این ۱۴ نفر را در فهرست معبد قرار داد. از آن زمان، آنان با عنوان «فداییان شوا» یاد می‌شوند؛ عنوانی که تصویر آنان را از متجاوز به قربانی تغییر می‌دهد.
این ۱۴ نفر از طراحان و مجریان جنگی بودند که میلیون‌ها نفر را در سراسر آسیا و اقیانوس آرام به کام مرگ کشاندند. وقتی نخست‌وزیر ژاپن در برابر تالار اصلی یاسوکونی تعظیم می‌کند، در واقع در برابر همین افراد ادای احترام انجام می‌دهد.
موزه‌ای که تاریخ را بازنویسی می‌کند
موضوع فقط خود معبد نیست. در کنار آن، موزه جنگ یاسوکونی (یوشوکان) قرار دارد که جنگ‌های قرن بیستم ژاپن را نه به عنوان جنگ‌های تجاوزکارانه، بلکه به عنوان دفاع از خود و «آزادسازی آسیا از استعمار غرب» روایت می‌کند.
در این روایت، حمله ژاپن به چین به عنوان واکنش به تحریکات معرفی می‌شود و جنگ اقیانوس آرام تا حدی نتیجه فشار اقتصادی آمریکا بر ژاپن نشان داده می‌شود. جنایات مستند مانند کشتار نان‌جینگ نیز یا بسیار کم‌رنگ مطرح می‌شوند یا نادیده گرفته می‌شوند. بسیاری از بازدیدکنندگان، از جمله دانش‌آموزان ژاپنی، با روایتی روبه‌رو می‌شوند که بخش‌های مهم و مستند تاریخ را حذف کرده است.
اما این موضوع صرفاً یک اختلاف تفسیری نیست. کشتار نان‌جینگ در اسناد نظامی ژاپن، خاطرات سربازان و گزارش ناظران خارجی ثبت شده است. آزمایش‌های جنگ بیولوژیک واحد ۷۳۱ نیز در اسناد حقوقی و تاریخی تأیید شده‌اند. استفاده از کار اجباری نیز به‌طور گسترده مستند است. در چنین شرایطی، روایتی که این واقعیت‌ها را نادیده بگیرد، دیگر تاریخ‌نگاری نیست، بلکه تبلیغات است.
زخمی که بسته نمی‌شود
کشورهایی مانند چین، کره و فیلیپین که بیشترین آسیب را از جنگ ژاپن دیده‌اند، موضوع یاسوکونی را آزمونی برای صداقت تاریخی ژاپن می‌دانند. در مقابل، آلمان پس از جنگ جهانی دوم مسیر متفاوتی را با پذیرش مسئولیت، آموزش عمومی و اعتراف رسمی به جنایات خود طی کرده است؛ روندی که ژاپن به‌طور کامل مشابه آن را دنبال نکرده است.
سایه‌ای که ادامه دارد
تحریف تاریخ، به معنای آسیب دوباره به قربانیان است؛ هم با وقوع جنایت و هم با فراموشی آن. کشوری که در مهم‌ترین یادبود جنگی خود به جنایتکاران محکوم‌شده ادای احترام می‌کند و در عین حال تاریخ را در موزه‌ای رسمی بازنویسی می‌کند، در واقع از مواجهه کامل با گذشته خود پرهیز می‌کند.
معبد یاسوکونی تنها یک مکان مذهبی نیست، بلکه حامل یک پیام سیاسی نیز هست. تا زمانی که ژاپن با گذشته جنگی خود به شکل شفاف، صادقانه و پذیرفتن مسئولیت برخورد نکند، این موضوع همچنان بر روابط منطقه‌ای و تصویر تاریخی آن سایه خواهد انداخت.