هواپیمای ترابری بزرگ Y-20 نیروی هوایی چین حامل کمک‌های امدادی اضطراری اهدایی دولت چین، ۳ سپتامبر (۱۲ شهریور) در فرودگاه بین‌المللی تریبهوان کاتماندو در نپال فرود آمد. (عکس از CFP)

در حالی که عملیات نجات و جست‌وجو ادامه دارد، روز شنبه یک مرد چینی به نام لو هایتائو، زنده از تونلی در یک نیروگاه برق‌آبی نجات یافت و یک زن ۶۴ ساله نپالی نیز از طبقه بالای یک ساختمان چهار طبقه که در گل‌ولای مدفون شده بود، بیرون کشیده شد.

نپال که درگیر این فاجعه شده است، کمک‌های اضطراری، کمک‌های مالی و پشتیبانی امدادی از کشورهای مختلف دریافت می‌کند. پکن و کاتماندو به‌سرعت عملیات اضطراری خود را هماهنگ کردند و کارشناسان سابق تونل و متخصصان شناسایی اجساد پزشکی قانونی را اعزام کردند و جریان مداومی از داده‌های ماهواره‌ای و هیدرولوژیکی را در اختیار طرف نپالی قرار دادند.

شیسیر خانال، وزیر امور خارجه نپال، از حمایت سخاوتمندانه چین قدردانی کرد و به خبرگزاری شین‌هوا گفت که دولتش «از حمایت بسیار پیشگیرانه بسیار سپاسگزار است». اما اهمیت عمیق‌تر این موضوع در چیزی است که این واکنش مشترک درباره آینده مدیریت بحران نشان می‌دهد: فجایع فرامرزی در هیمالیا باید بیش از پیش به عنوان مشکلاتی در زمینه مهندسی و اشتراک‌گذاری داده‌ها که مرز نمی‌شناسند، دیده شوند، نه آزمون‌هایی برای سنجش وفاداری ژئوپلیتیکی.

△نمای هوایی از جریان سیلاب گل‌آلود را نشان می‌دهد که در پی وقوع سیلاب ناگهانی در نزدیکی مرز نپال و چین، از کنار خانه‌ها و در امتداد رودخانه تریشولی عبور می‌کند؛ دهکده سیابروبسی، شهرستان راسووا در نپال، ۳۱ آگوست برابر با ۹ شهریور. عکس از خبرگزاری فرانسه

تغییرات اقلیمی در حال گرم‌تر کردن هیمالیاست و خطر وقوع فجایعی مانند آنچه در نپال و چین رخ داده است، افزایش می‌یابد. نپال بیش از ۲ هزار دریاچه یخچالی دارد که ۲۱ مورد از آنها به دلیل ویژگی‌های فیزیکی و سکونت در مناطق پایین‌دست، به عنوان دریاچه‌های بالقوه خطرناک شناسایی شده‌اند. اگر دریاچه‌ای در شیزانگ طغیان کند، این جریان در یک ایست بازرسی متوقف نمی‌شود، بلکه ادامه پیدا می‌کند و در نهایت به نپال می‌رسد. هر کشوری که چنین خطری را صرفاً یک مسئله داخلی و قابل مدیریت در مرزهای خود بداند، برای مشکلی که به نقشه‌ها احترام نمی‌گذارد، برنامه‌ریزی کوته‌بینانه‌ای خواهد داشت.

آنچه در روزهای نخست این فاجعه جان انسان‌ها را نجات داد، اطلاعات بود. شبکه نظارت هیدرولوژیکی نپال در ارتفاعات بالا محدود است. تصمیم پکن برای به اشتراک گذاشتن تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های هواشناسی، پشتیبانی حیاتی را برای مقامات نپالی در زمینه نجات، امدادرسانی و نظارت بر خطرات بعدی فراهم کرد.

داده‌ها و اطلاعات در عملیات نجات مدرن قدرت زیادی دارند. این موضوع زمانی اهمیت خود را نشان داد که در ۴ سپتامبر (۱۳ شهریور)، ۹ روز پس از آغاز عملیات جست‌وجو، امدادگران به دو مرد زنده در داخل تونل پروژه برق‌آبی در رودخانه تریشولی رسیدند. محل ایستگاه قابل شناسایی نبود و امدادگران نپالی در ابتدا نمی‌دانستند حفاری را از کجا آغاز کنند. تیم جست‌وجو با استفاده از نقشه‌برداری ماهواره‌ای توانست محدوده موقعیت کارگران را در داخل سازه مدفون مشخص کند.

هیچ کشوری به تنهایی نمی‌تواند با بلایایی در این ابعاد و با این سرعت مقابله کند. از نجات بازماندگان گرفته تا بازسازی زیرساخت‌ها و نظارت بر خطرات بیشتر، جامعه بین‌المللی تلاش‌های امدادی نپال را تقویت کرده است. واکنش چین به دلیل سرعت، گستردگی و تمرکز عملی آن برجسته است.

این بحران نشان‌دهنده تهدید فزاینده ناشی از تغییرات اقلیمی و بی‌ثباتی یخچال‌های طبیعی در هیمالیاست. در چنین شرایطی، همکاری نزدیک‌تر چین و نپال در زمینه نظارت بر بلایای فرامرزی، هشدار زودهنگام و نجات اضطراری، نه‌ تنها به نپال در واکنش به بحران کمک می‌کند، بلکه زمینه را برای ایجاد سازوکاری منطقه‌ای و مؤثرتر برای مقابله با بلایای اقلیمی آینده فراهم می‌کند